भिन्नमत
सम्बन्धी प्रस्तावूको आलोचना
मोहनविक्रम िसंह
का। विश्वास र का। विकासको ूपार्टीको आजको अवस्थामा
सुधारका लागि ूप्रस्तावू यसपछि यसलाई ूप्रस्तावू मात्र भनिने छ
सार्वजनिक रुपमा नै बाहिर आएको छ । पार्टीको भूमिगत प्रणाली अनुसार
पार्टीभित्रका सङ्गठनात्मक वा व्यक्तिगत अन्तरविरोधहरु बारे सार्वजनिक
रुपले चर्चा गर्न मिल्दैन । तर बाहिर आएका विचारहरुबारे सार्वजनिक रुपले
चर्चा गर्न मिल्दछ । त्यही नियम अनुसार त्यो ूप्रस्तावूबारे केही
प्रकाश हाल्ने प्रयत्न गरिएको छ ।
- क -
लेखको प्रारम्भ कैलालीको डुडेझरीको सुकुम्वासी प्रकरणबाट प्रारम्भ गर्नु
राम्रो होला । त्यसबाट प्रस्तुत ूप्रस्तावूको स्वरुप र स्तरलाई बुझ्न
मद्दत पुग्नेछ । ूप्रस्तावूमा त्यस सम्बन्धी पार्टी नीतिको अलोचना गर्दै
लेखिएको छ ः कैलालीको ूसुकुम्वासीहरुमाथि गोली प्रहार हुँदासमेत
पार्टीले विरोध नगर्नुबाट हाम्रो वर्गीय पक्षधरताबारे नै शंका उत्पन्न
हुन थालेको छ ।ू त्यसबारे बढी चर्चा गर्नेपट्टी नलागेर ने।s।पा। मसाल
को उपलब्ध सी।सी।एम।हरु सहित बसेको केन्द्रीय कार्यालयको २०६६÷८÷२१ को
बैठकपछि महामन्त्री मोहनविक्रम िसंहका तर्फबाट जारी गरिएको वक्तव्यमा
भनिएको छ ः ूकैलालीको डुडेझरी वनक्षेत्रमा सरकारले दमन र हत्याको जुन
नीति अपनायो त्यसको हाम्रो पार्टीले तीब्र शब्दमा भत्स्रना गर्दै
निष्पक्ष छानवीनद्वारा दोषिहरुलाई सजाय तथा पीडितहरुलाई राहत वा
क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने माग गर्दछ ।ू यो एउटा मात्र प्रमाणले पनि
उनीहरुको सोंचाई वा प्रस्तुतिको जग कुन प्रकारको रहेछ त्यो कुरा बुझ्न
केही मद्दत पुग्नेछ ।
त्यो ूप्रस्तावूले उनीहरुमा सैद्धान्तिक प्रश्नहरुमा हद दर्जाको
अस्पष्टता भएको कुरालाई पनि बताउँछ । त्यो ूप्रस्तावूले उनीहरुमा
रणनीतिक र कार्यनीतिक प्रश्नहरुबारे नै गलत समझदारी भएको कुरालाई
बताउँछ । त्यो ूप्रस्तावूमा उनीहरुले लेखेका छन् ः ूसारांशमा हामी
जनवादी क्रान्तितिर उन्मुख छौं कि तात्कालिक राजनीतिका नाममा रनभुल्ल
परेका छौं । यस विषयमा समग्र पार्टी पंक्तिले फैसला गर्नुपर्ने अवस्था
आएको छू हो यस विषयमा समग्र पार्टी पंक्तिले फैसला गर्नुपर्ने अवस्था
आएको छ ः आज वास्तवमा ूरनभुल्लू को परेको छ त्यो कुरा बुझ्न टाढा
जानुपर्दैन । त्यो ूप्रस्तावूमा लेखिएको यो भनाईले नै यो कुरा प्रष्ट
गर्दछ ः ूहाम्रो पार्टीले तात्कालिक राजनीतिप्रति अपनाउँने
दृष्टिकोणबाट हामीले निशानाविहीन अवस्थामा रहेको महशुस गर्न सकिन्छ जब
कि कार्यनीति रणनीतिको मातहतमा हुँनुपर्छ अथवा कार्यनीतिले रणनीतिको
सेवा गनुृपर्दछ । बताइरहनुपर्ने आवश्यकता छैन कि हाम्रो कार्यनीतिक
व्यवस्था नयाँ जनवाद हो र रणनीतिक व्यवस्था समाजवाद र साम्यवादू
माक्स्रवादी-लेनिनवादी सिद्धान्तको क ख ग को पनि ज्ञान भएको व्यक्तिले
पनि यो बुझेको कुरा हो कि नयाँजनवादलाई ूकार्यनीतिक व्यवस्थाू र
समाजवाद र साम्यवादलाई ूरणनीतिक व्यवस्थाू सम्झने सोंचाई भ्रान्त धारणा
हो । ूप्रस्तावूको त्यो व्याख्या अनुसार नयाँ जनवाद आजको कार्यनीति
हो । त्यो दृष्टिकोणको स्वाभाविक परिणाम यो भएको छ कि उनीहरुले पार्टीले
अहिले अपनाएको तात्कालिक राजनीतिलाई ूनिशानाविहीन अवस्थामा रहेको महसुसू
गर्दछन् । नयाँ जनवादलाई नै ूकार्यनीतिू ठानेपछि वर्तमान अवस्थामा
अपनाइने कार्यनीति वा तात्कालिक राजनीतिक लाइनबारे ूरनभुल्लू पर्नु
स्वाभाविक हो र त्यही प्रकारको रनभुल्लमा प्रस्ताव परेको छ ।
रणनीति र कार्यनीति सम्बन्धी उनीहरुको त्यो व्याख्याले
माक्स्रवाद-लेनिनवाद-माओत्सेतु· विचारधाराका संस्थापकहरुले अहिलेसम्म
गर्दै आएको व्याख्यासित मेल खाँदैन । स्तालिनले आफ्नो प्रसिद्ध पुस्तक
ूलेनिनवादका मूल सिद्धान्तू स्तालिन ः लेनिनवादके मूल सिद्धान्त राहुल
फाउण्डेशन लखनउ मा सोभियतसंघको कम्युनिष्ट पार्टीले बेग्ला बेग्लै
चरणहरुमा अपनाएका रणनीतिहरुको चर्चा गर्दै लेखेका छन् ः रुसको पहिलो
चरण १९०३ देखि फरवरी १९०७ सम्म को रणनीतिको उद्देश्य ूजारशाहीलाई ध्वंस
गरेर मध्य युगिन अवस्थालाई पूर्ण रुपले नष्ट गर्नु थियो ।ू दोस्रो चरण
मार्च १९१७ देखि अक्टुबर १९१७को रणनीतिको उद्देश्य ूरुसमा
साम्राज्यवादको जगलाई उलेखेर देशलाई साम्राज्यवादी युद्धबाट अलग गर्नुू
नै थियो । तेस्रो चरण अक्टुबर क्रान्तिपछिको उद्देश्य ूएक देशमा
सर्वहारा अधिनायकत्वको जगलाई मजबुत पारेर सबै देशहरुबाट
साम्राज्यवादलाई समाप्त गर्न त्यसलाई प्रयोग गर्नुू नै थियो । यहाँ
उल्लेखनीय छ कि स्तालिनको त्यो भनाईमा कहीं पनि रणनीतिक व्यवस्था भनेको
समावाद र साम्यवाद हो भनिएको छैन ।
स्तालिनको त्यो पुस्तकमा कार्यनीतिको रणनीतिसितको सम्बन्धमाथि प्रकाश
हाल्दै लेखिएको छ ः ूरणनीतिको उद्देश्य ठूलो हुन्छ त्यसको सम्बन्ध एउटा
पूरै युगसित हुन्छ । कार्यनीतिको उद्देश्य छोटो हुन्छ त्यसको सम्बन्ध
एक युगको कुनै अवस्था विशेषसित हुन्छ ।ू मानिलिउ ूरणनीतिको उद्देश्य
जारशाहीको अन्त गर्नुहोू भने कार्यनीतिको उद्देश्य ूपूरै लडाईलाई जित्ने
नभएर खालि विशिष्ट सङ्घर्ष या मुढभेडहरुमा विजय प्राप्त गर्नु हुनेछ ।
कार्यनीतिको उद्देश्य सानो र अपेक्षाकृत कम महत्वपूर्ण हुनेछ । त्यसको
उद्देश्य क्रान्तिका ज्वार या भाटा उतार-चढावको कुनै निश्चित अवस्थाको
अनुकूल कुनै विशेष आन्दोलन वा विशेष सङ्घर्षलाई सम्पन्न गर्नु हुनेछ ।ू
माओले पनि रणनीति र कार्यनीतिबारे त्यही प्रकारका विचारहरु प्रकट गरेका
छन् । उनले कहींपनि समाजवाद र साम्यवादलाई रणनीति तथा नयाँ जनवादलाई
कार्यनीति बताएका छैनन् । रणनीति र कार्यनीति सम्बन्धी आधारभूत
सैद्धान्तिक समझदारीमा नै त्यस प्रकारको भ्रामक दृष्टिकोणका कारणले ूप्रस्तावूको
तात्कालिक राजनीति सम्बन्धी सम्पूर्ण सोंचाई भ्रामक र गलत हुन गएको छ ।
त्यसरी एकातिर कैलालीको डुडेझरीको सन्दर्भमा उनीहरुले सत्यको तोडमोड
गरेर प्रस्तुत गरेको विचार तथा रणनीति र कार्यनीति सम्बन्धी उनीहरुको
आधारभूत रुपले नै गलत सोंचाईको परिणाम यो भएको छ कि उनीहरुले आफ्नो
सम्पूर्ण प्रस्तावमा एकपछि अर्को गर्दै कैयौं गलत सोंचाईहरु अगाडि
ल्याएका छन् ।
-ख -
ूप्रस्तावूको सरसरी प्रकारको अध्ययनबाट पनि यो कुरा बुझ्न गाह्रो
पर्दैन त्यसको मुख्य विषयवस्तु वा सारतत्व माओवादीसित नै सम्बन्धित छ ।
उनीहरुलाई सबैभन्दा ठूला आपत्ति यो कुरामा छ कि माओवादी समूह नजिकको
मित्रशक्ति भएपनि हाम्रो पार्टीले त्यसप्रति ूदुश्मनीपूर्ण व्यवहारू
गरिरहेका छ । त्यस सिलसिलामा त्यो ूप्रस्तावूमा लेखिएको छः ूहाम्रो
नजिकको मित्र शक्तिका रुपमा माओवादी समूह रहेको छ जसले तीब्र गतिमा
दक्षिणपन्थी अवसरवादतिर छलाङ हान्दैछ । अर्को ढुलमुल वामपन्थीका रुपमा
एमाले रहेको छ । हाम्रो विश्लेषण छ एमाले र माओवादीमध्ये माओवादी नै
नजिकको मित्रशक्ति हो । यी दुवै शक्तिका विपरीत कांग्रेस दुश्मन
कित्ताभित्रको शक्ति हो । केही समययता हामीले अपनाएका नीतिहरुको समीक्षा
गर्ने हो भने हामी दुश्मन शक्ति वा ढुलमुल वामपन्थी शक्तिहरुप्रति नजिक
तर नजिकको मित्रशक्तिसित टाढा रहेको अवस्था छ । सहमतीको राजनीतिको नाममा
हामीले दुश्मन शक्तिसमेतको नेतृत्वलाई समर्थन गरिरहेका छौं ।ू त्यस
सिलसिलामा अगाडि लेखिएको छ ः ूहामीहरुले व्यवहारमा दुश्मन शक्तिसित
मैत्रीपूर्ण र नजिकको मित्रशक्तिसित दुश्मनीपूर्ण व्यवहार गरिरहेका
छौं ।ू
उक्त भनाईलाई ठीकसित बुझ्न केही सैद्धान्तिक पक्ष र अन्तर्राष्ट्रिय
कम्युनिष्ट आन्दोलनसित सम्बन्धित प्रसंगहरुलाई बुझ्नुपर्ने आवश्यकता
हुन्छ । इतिहासको एउटा विशेष कालखण्डमा स्टालिनले साम्राज्यवादी
शक्तिहरुसित संयुक्त मोर्चा बनाएर विश्वव्यापी रुपमा देखापरेको फासिष्ट
खतराका विरुद्ध लडेका थिए । माओले च्या· काई-शेकको नेतृत्वको सरकारलाई
समर्थन गरेर जापानी आक्रमणका विरुद्ध सङ्घर्ष गरेका थिए । त्यस
सिलसिलामा माओले भनेका छन् ः खास राजनीतिक परिस्थितिमा दुश्मन
शक्तिहरुसित पनि एकता गर्नुपर्दछ । स्टालिनले साम्राज्यवादी
शक्तिहरुसित एकता गरेकोले ट्राटस्कीले उनले स्टालिनले क्रान्तिसित
गद्दारी गरेको बताएका थिए भने वा· िम·ले पनि माओले गद्दारी गरेको बताएका
थिए । यस प्रसंगमा यो पनि उल्लेखनीय छ ः केही पहिले माओवादी केन्द्रीय
समितिमा एउटा पक्षले राजतन्त्रसितको अन्तरविरोध समाप्त भइसकेकोले
ने।sा।सितको अन्तरविरोध प्रधान भएको प्रस्ताव प्रस्तुत गरेको थियो ।