तपाई पढ्दै हुनुहुन्छ समय सन्दर्भ

माओवादीको फुटको कुटनीति वा खेल

• मोहनविक्रम िसंह

माओवादीले अन्य राजनीतिक दल वा समुहहरुभित्र फुट पार्ने कुटनीति वा खेल प्रारम्भदेखि नै खेल्दै अएका छन् । त्यसका लागि उनीहरुले अत्यन्त निम्नस्तरका अराजनीतिक र सिद्धान्तहीन प्रकारको षड्यन्त्रहरु पनि गर्दै आएका छन् । कुनै राजनीतिक सङ्गठनको सिद्धान्त वा राजनीतिमाथि विश्वास नरहेमा त्यसबाट राजीनामा दिएर अलग हँुने अन्य राजनीतिक दलमा सामेल हँुनु वा तटस्थ बस्नु सम्मानजनक राजनीतिक तरिका हो तर माओवादीले प्रथम आफ्नो समुहबाट कसैले राजिनामा दिएर अलग हुन खोजेमा त्यसलाई कुटपिट गर्ने जोरजवजस्तीपूर्वक फर्काउन खोज्ने वा हत्यासम्म गर्ने तरिका अपनाउँछन् । उनीहरुको कथित जनयुद्धकालका त्यसप्रकारका कैयौँ उदाहरणहरु छन् । उनीहरुले आफ्नो सङ्गठन छाडेर भाग्न खोजेका कतिपय उनीहरुको सङ्गठनबाट भागेका महिला छापामारहरुलाई हामीले संरक्षण दिएका थियौँ । कतिपय महिला छापामारलाई उनीहरुले बाटामा पक्रेर रसीले हात बाँधेर पिट्दै लैजान्थे । माओवादी समुह छाडेर हाम्रा सङ्गठनमा सामेल भएका का। रुद्र तिमिल्सनाको उनीहरुले हत्या गरेको उदाहरण पनि हाम्राअगाडि छ । एकातिर आफ्ना सङ्गठनभित्र अलग हुन खोज्ने कार्यकर्ताहरुलाई उनीहरुले त्यसरी सामाजिक फासिवादी वा सैन्यवादी तरिकाले रोक्ने प्रयत्न गर्दछन् भने अर्कातिर अन्य सङ्गठनहरुमा योजनावद्ध षड्यन्त्रमूलक अराजनीतिक वा सिद्धान्तहीन तरिकाले फुट पार्ने प्रयत्न गर्दछन् ।
उनीहरुले अन्य राजनीतिक सङ्गठनहरुमा फुट पार्न कुन प्रकारको षडयन्त्रमूलक तरिका अपनाउँने गर्दछन् त्यसको चर्चा शायद अहिलेका उनीहरुका प्रवक्ता दिनानाथ शर्माबाट प्रारम्भ गर्नु राम्रो हँुनेछ । उनीहरुले वर्षौसम्म उनलाई हाम्रो पार्टीको केन्द्रीय समितिमा राखिरहे । उनी भित्र-भित्रै माओवादीसित मिलेका थिए तर उनले हाम्रो पार्टीको केन्द्रीय समितिमा रहेर नियमितरुपले उनीहरुलाई माओवादीलाई रिपोर्ट दिने हाम्रो पार्टीमा माओवादीको राजनीतिलाई कार्यान्वयन गर्ने प्रयत्न गर्ने† हाम्रो पार्टीमा विभिन्न राजनीतिक र सङ्गठनात्मक प्रश्नहरुमा अन्तरविरोध पैदा गर्ने तथा अनुशासनविहीनताको अवस्था पैदा गर्ने गरिरहे । वास्तवमा भन्ने हो भने उनले वर्षौसम्म हाम्रो पार्टीको केन्द्रमा रहेर छद्मरुपले माओवादीको राजनीतिको सेवा गर्ने वा पार्टीमा फूट पार्नका लागि प्रयत्न गरिरहे । अन्तमा उनले हाम्रो पार्टीबाट अलग भएर एउटा ँमसाल’ समूहको गठन गरे र माओवादी समूहमा सामेल भए । अन्य कतिपय पक्ष वा व्यक्तिहरुले पनि हाम्रो पार्टीबाट अलग भएपछि माओवादी समूहमा सामेल हँुनु पूर्व त्यसरी एउटा ँमसाल’ समूहको गठन गर्ने गरेका छन् ।
माओवादीले अन्य राजनीतिक सङ्गठनहरुमा फूट पार्न कहाँसम्म निम्नस्तरको षड्यन्त्रमूलक तरिका अपनाउँछन् त्यसको अर्को उदाहरण एकताकेन्द्रको हाम्रो पार्टीमा एकता थियो । का। निर्मल लामाले आफ्नो मृत्युभन्दा केही समयपहिले मसित कुरा गर्दै भन्नुभएको थियो ः ूप्रकाश नारायणकाजी श्रेष्ठ एकदम षड्यन्त्रकारी मान्छे हो । त्यो मान्छे गुटबन्दी गर्न सिपालु छ । मैले उसलाई हाम्रो पार्टीको नेतृत्वमा ल्याएर गल्ति गरेँ । एकपल्ट मैले हाम्रो १०÷१२ जना विस्वस्त साथीहरुको बैठक बोलाउँछु । त्यो बैठकमा तपाईहरु र हामीले पार्टी एकताबारे विस्तृतरुपले सल्लाह गरेर राम्रो पार्टी बताउँने काम गरौँला ।ू का। लामाको असामयिक निधन नभएको भए मसाल र एकताकेन्द्रका बीचमा इमान्दारितापूर्वक पार्टीएकता हुन्थ्यो र एकता राम्रो पार्टीको निर्माणमा हुन्थ्यो तर का। लामाको असामयिक निधनका कारणले त्यस्तो हुन पाएन । पार्टीएकताबारे लामाजी र मेराबीचमा भएको माथि उल्लेखित कुराकानी मैले प्रकाशसहित भएको एकताकेन्द्र-मसालको पी।वी।sाे बैठकमा बताइदिएको थिए ।
एकताकेन्द्रसित एकता गर्ने बेलामा हामीले यो सोचेका थियौँ हाम्रा बीचमा कतिपय राजनीतिक र सङ्गठनात्मक मतभेदहरु भएपनि आपसमा अन्तरसङ्घर्ष चलाउँदै महाधिवेशनमा गएर टुङ्गो लगाउँनेछौँ तर यो कुरा हामीलाई धेरै पछि मात्र थाहा भयो प्रकाशले माओवादी समुहसित मिलेर नेकपा मसाल लाई माओवादीमा लैजान गरेका ँग्राइण्ड डिजाइन’ अन्तर्गत नै हामीहरुसित पार्टीएकता गरेका थिए । त्यो कुरा हामीलाई डा। बाबुराम भट्टराई र प्रचण्डका बीचको अन्तरविराधले खुला रुप लिएको बेलामा मात्र थाहा भयो ।
पार्टीएकतापछि प्रकाशले आफ्नो गुटबन्दी र षडयन्त्रकारी भुमिका बढाउँदै लगे । उनले १÷१ गर्दै मसाल पक्षका साथीहरुसित केन्द्रीयस्तरमा र जिल्लास्तरमा पनि योजनाबद्ध प्रकारले गुटबन्दी गर्ने काम गरिरहेका थिए । केन्द्रीय समितिमा उनीहरुले सर्वप्रथम नवराज सुवेदीलाई आफ्नो पक्षमा मिलाए । सुवेदीद्वारा उनले केन्द्रीय समितिमा सरकार बन्ने अवसर आए सरकारमा सामेल हँुनुपर्दछ भन्ने प्रस्ताव राख्न लगाए । केन्द्रीय समितिमा दुवै पक्षका सदस्यहरु बराबर भएको अवस्थामा एकजना भएपनि सुवेदी प्रकाशको पक्षमा गएपछि एक मतको बहुमतले त्यो प्रस्ताव पारित भयो यद्यपि त्यस्तो अवस्था आएमा पार्टीको केन्द्रीय समितिद्वारा नै सरकारमा सामेल हँुने वा नहँुने निर्णय गर्ने प्रावधान त्यो प्रस्तावमा जोडिएको थियो तर सरकारमा जाने अवसर आएपछि एकताकेन्द्र पक्षले पार्टीको केन्द्रीय समिति वा पी।वी।मा समेत छलफल नगराइकन वैधानिक मोर्चाको केन्द्रमा त्यो प्रस्ताव ल्यायो । दुवै पक्षका सदस्यहरु बराबर भएको वैधानिक मोर्चाको केन्द्रीय समितिमा नवराजसहित मसालको एउटा पक्ष तटस्थ बसेपछि बहुमतद्वारा सरकारमा जाने निर्णय पारित भयो अर्थात् सरकारमा जाने विषयमा मतभेद भएपछि एकताकेन्द्र पक्षसित सम्बन्ध-विच्छेद गरेर हामीले पार्टीको सातौँ महाधिवेशन गरी नेकपा मसाल को पुनस्र्थापना गर् यौँ । त्यसरी प्रकाशको करिब एक दशकदेखिको हाम्रो पार्टीलाई माओवादीमा लैजाने योजना ता असफल भयो तर हाम्रो पार्टीको एउटा पक्षलाई हामीबाट अलग गराउन उनीहरु सफल भए । पहिले सरकारमा जाने प्रश्नमा तटस्थ बसेको मसालको एउटा पक्ष एकताकेन्द्र पक्षसित मिलेर संसदमा पनि एउटै संसदीय ग्रुपमा सामेल भयो तर पछि उनीहरु मसालको एकताकेन्द्रसित मिलेको पक्ष बेग्ला-बेग्लै भएर एकीकृतको निर्माण गरे । अहिले माओवादीले एकीकृतका पनि बेग्ला-बेग्लै पक्षहरुलाई फुटाउँदै आफ्नो सङ्गठनमा सामेल गराउँदै लगिरहेका छन् । अहिले नवराज पक्षमा माओवादीमा सामेल हँुने कुरा उठिरहेको छ । सायद एकीकृतमा त्यो अन्तिम फुट हँुने छैन र माओवादीको एकीकृतमा फुट पार्ने खेल अझै जारी छ ।
प्रकाश हाम्रो एकीकृत पार्टीका सहमहामन्त्री र पी।वी।एम। थिए तर उनी भित्र-भित्रै प्रचण्डसित मिलेर हाम्रो पार्टीलाई माओवादीमा सामेल गर्ने षड्यन्त्रमा लागेका थिए । उनले हाम्रो पार्टीका केन्द्रीय समितिका सबै निर्णयहरुको जानकारी प्रचण्डकहाँ पठाइरहन्थे । माओवादीले हाम्रा साथीहरुमाथि कुटपिट वा अपहरण गर्दा उनले प्रकाशले उनीहरु माओवादी का विरुद्धको हाम्रो भण्डाफोर वा सङ्घर्षका कार्यक्रमलाई रोक्ने वा तिनीहरुलाई बाधा पुर् याउँने प्रयत्न गर्दथे । प्युठानको प्रसिद्ध अपहरण काण्डमा उनले त्यसका विरुद्ध वक्तव्य दिन रोकेका थिए । त्यो बेला वक्तव्य दिन महामन्त्री र सहमहामन्त्री दुवैका बीचमा सहमति हुन आवश्यक हुन्थ्यो र उनको सहमति नभएकाले केन्द्रीय कार्यालयले प्यूठानको अपहरण काण्डका विरुद्ध वक्तव्य दिन सकेको थिएन । पछि क्षेत्रीय भेला गरेर मात्र हामीले प्युठानको अपहरणको विरुद्ध सङ्घर्षको कार्यक्रम अगाडि बढाएका थियौँ । प्रकाश पार्टीलाई थाहा नदिइकन माओवादी नेताहरुसित सम्पर्क गर्न रोल्पा पुगेका थिए । दिल्लीको १२ बुँदे समझदारीको बैठकमा भाग लिन पनि उनी पार्टी वा महामन्त्रीसमेतको जानकारी बिना त्यहाँ पुगेका थिए । त्यसरी उनी हाम्रो पार्टीको सहमहामन्त्री भएपनि उनले गोप्यरुपले प्रचण्ड वा माओवादीको पक्षमा नै काम गरिरहेका थिए । त्यो अत्यन्त निम्नस्तरको घृषित अनैतिक र अराजनीतिक तरिका थियो तर त्यसका लागि मुख्य जिम्मेवार प्रकाशभन्दा माओवादीका अन्य राजनीतिक सङ्गठनहरुमा घुसपैठ गर्ने र फुट पार्ने अराजनीतिक कार्यशैली नै थियो ।
माओवादीले नेकपा मसाल बाहेक अन्य राजनीतिक दल वा समूहहरुमा पनि फुट पार्न वा उनीहरुका बीचमा अन्तरविरोधको अवस्थाको सिर्जना गर्न योजनाबद्धप्रकारले काम गर्ने गरेका छन् । त्यसका लागि उनीहरुले विभिन्न प्रकारका अराजनीतिक तरिकाहरु अपनाउँने गरेका छन् । गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई उनीहरुले राष्ट्रपति पदको प्रलोभन दिएर आफ्ना र राजनीतिक स्वार्थहरु पूरा गर्न उपयोग गर्ने प्रयत्न गरे तर पछि थाहा भयो त्यो उनीहरुको चालमात्र थियो । पछि त्यही कार्डको प्रयोग गरेर माधव नेपाललाई उपयोग गर्ने प्रयत्न गरे तर अन्तमा राष्ट्रपति पदको उम्मेदवार रामराजा प्रसादलाई गराए । अहिले उनीहरुले झलनाथ र वामदेवलाई उपयोग गरेर एमालेमा फूट पार्ने प्रयत्न गरिरहेका छन् । वामदेवले ता एमालेभित्र माओवादीको राजनीति बोकेर नै हिडिरहेका छन् । माओवादीले झलनाथलाई प्रधानमन्त्री बनाउन प्रस्ताव राखेका थिए भनेर स्वयं उनले झलनाथले बताएका थिए । उनीहरुले बारम्बार गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव राखेर वा सुजातालाई विभिन्नप्रकारका प्रलोभनहरु दिएर ने।sा। भित्र अन्तरविरोध पैदा गर्ने प्रयत्न गरेको कुरा कुनै लुकेको कुरा होइन । अन्य कतिपय सङ्गठनहरुमा पनि माओवादीले षड्यन्त्रमूलक तरिकाले उनीहरुमा फुट पार्ने वा उनीहरुका बीचमा अन्तरविरोध पैदा गर्ने प्रयत्न गर्दै आएका छन् ।
माओवादीले अन्य राजनीतिक सङ्गठनहरुका बीचमा गलतफहमी पैदा गरेर त्यसभित्रको एकतालाई खलबलाउँने पनि प्रयत्न गर्दछन् । केही समयपहिले उनीहरुले एमालेकी सहाना प्रधान सिद्धिलाल िसंह आदि उनीहरुको माओवादीको सङ्गठनमा आउँदैछन् भनेर हल्ला चलाएका थिए । हाम्रो पार्टीमा पनि का। डिलाराम उनीहरुको सङ्गठनमा सामेल हँुने कुराको लगातार र व्यापकरुपले हल्ला चलाउँने गरेका छन् । त्यसरी उनीहरुले हाम्रो पार्टीमा गलतफहमी पैदा गर्ने र एकतालाई खलबलाउँने प्रयत्न गरिरहेका छन् । उनीहरुले हाम्रा विभिन्न कार्यकर्ताहरुलाई विभिन्न प्रकारका प्रलोभनहरु दिएर आफ्नो समूहमा मिलाउन प्रयत्न गर्दै आएका छन् । उनीहरुले अन्य पक्षका मानिसहरुलाई आफ्नो सङ्गठनमा सामेल गर्नका लागि केन्द्रीय समितिलाई एउटा ँमाग्ने भाडो’ बनाएका छन् । अन्य पक्षका मानिसहरुलाई आकर्षित गर्नका लागि उनीहरुले जसरी हास्यास्पद तरिकाले केन्द्रीय समितिको सदस्य सङ्ख्या बढाउँदै लगेका छन् त्यसबाट वास्तवमा उनीहरुको केन्द्रीय समिति एउटा माग्ने भाडोको रुपमा नै परिणत हुँदै गइरहेको छ ।
नेकपा मसाल लाई फुट पार्न र त्यसलाई समाप्त गर्नका लागि उनीहरुले लामो समयदेखि प्रयत्न गर्दै आएका छन् । दिनानाथ शर्मा र प्रकाशद्वारा हाम्रो पार्टीमा फुट पार्न उनीहरुले जुन खेल खेलेका थिए त्यो समाप्त भयो भनेर सोच्यौँ भने त्यो गम्भीर गल्ती हँुनेछ । हाम्रो पार्टी र हाम्रो राजनीतिक लाइन उनीहरुको अवसरवादी राजनीतिक लाइन अगाडि बढाउन गम्भीर बाधा बनेर उभिएको छ । अहिले उनीहरुले प्रथम हाम्रो सङ्घीयताको आन्दोलनलाई असफल पार्न चाहन्छन् । द्वितीय सङ्गठनलाई कमजोर पार्न चाहन्छन् । त्यसका लागि उनीहरुले हाम्रो पार्टीलाई फुटाउन पूरा शक्ति लगाउँने कुरा प्रष्ट छ । त्यसका लागि अहिलेसम्म उनीहरुले अपनाउँदै आएको कार्यशैलीमाथि विचार गर्दा त्यसका लागि उनीहरुले षड्यन्त्रमूलक तरिकाले काम गर्ने कुरा बुझ्न पनि गाह्रो पर्दैन । कैयौपल्ट त्यसप्रकारको षड्यन्त्र उनीहरुले वर्षौको योजना बनाएर गर्दछन् भन्ने कुरा दिनानाथ शर्मा र प्रकाशको उदाहरणहरुबाट प्रष्ट छ तर उनीहरुलाई त्यो सफलता त्यो बेला नै मिल्न सक्दछ जब हाम्रो सङ्गठन वा हाम्रा कुनै कार्यकर्तामा कमजोरीहरु हुन्छन् । त्यसप्रकारका कमजोरीहरुलाई उपयोग गरेर नै उनीहरुले हाम्रो पार्टीमा फुट पार्न सक्दछन् र गतकालमा कतिपय अवस्थामा त्यसो गर्न सफल पनि हँुने गरेका छन् तर उनीहरुका त्यसप्रकारका फुटपरस्त तरिकाहरुलाई असफल पार्नका लागि सर्वप्रथम र मुख्यरुपले हामीले एकातिर आफ्नो पार्टीभित्रको वैचारिक स्तर र अनुशासनलाई मजबुत पार्दै लैजानुपर्दछ भने अर्कातिर पार्टीभित्र देखा पर्ने सबैप्रकारका कमजोरी वा अनुशासनविहीनतालाई सैद्धान्तिक प्रशिक्षण र आवश्यकतानुसार कारवाही गर्दै जानुपर्दछ । जे होस् हामीहरु पुरा सतर्क हँुनुपर्ने आवश्यकता छ । त्यसरी नै हामीले माओवादीको फुटवादी षड्यन्त्रबाट पार्टीलाई बचाउन सक्नेछौँ र बचाउँनु पनि पर्दछ ।